Ortadoğu'da bölücü bir İngiliz ajanı: Lawrence

Arap İsyanını Organize Eden Ünlü İngiliz Casus Lawrence, 83 yıl önce bugün yani 19 Mayıs 1935 yılında öldü. Peki 'Arabistanlı Lawrece' olarak bilinen İngiliz casus kim ve neler yaptı?
Eklenme Tarihi: 19.05.2018 11:43:00 - Güncellenme Tarihi: 19.05.2018 13:28:36


'Arabistanlı Lawrence' olarak tanınan adına filmler çekilip kitaplar yazılan, Ortadoğu'nun Arap görünümlü İngiliz casusu, Arap İsyanını Organize ederek, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlıdan koparmak için Arapları Osmanlıya karşı kışkırtan Lawrence kimdir?

Thomas Edward Lawrence, 16 Ağustos 1888’de, İngiltere’nin Tremadoc kasabasında, evlilik dışı bir çocuk olarak dünyaya geldi.  Oxford Universitesi mezunu bir arkeolog olmasının yanı sıra, asker, casus ve yazardır. 

 1916-1918 yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'na karşı yürütülen Arap isyanında, İngiliz irtibat subayı olarak aldığı görev nedeniyle Arabistanlı Lawrence olarak tanınmıştır. 


'Zeugma'da kazı yaptı, bilgi topladı'

 İngilizlerin Orta Doğu'ya yayılma siyaseti istikametindeki faaliyetlerine katılıp, 1910 yılında Türkiye'ye geldi. Fırat Nehri kıyısında arkeolojik araştırmalar adı altında, Zeugma'da kazı yaptı, petrol etüdü, siyasi ve etnolojik bilgiler topladı.

'Arapları kışkırttı'

 Mezopotamya, Suriye, Filistin ve Mısır'ı gezip, Arapça ve İslam adetlerini öğrendi. İngiltere'ye dönüp, 1911'de Oxford'da doktorasını verdi. Tekrar Orta Doğu'ya dönüp, Arap ülkelerinde çalışmaya başladı. Ortadoğu'da barış ve adaletle hüküm süren bir idareye karşı Arapları kandırmış ve kışkırtmıştır. 

Amaç Osmanlıya karşı isyan çıkarmak

Başladığında İngiliz ordusunda yüzbaşı rütbesiyle vazife aldı. İlk tayin yeri olan Kahire'de İngiliz Askeri Haberalma Servisi için çalıştı. Araplarla olan sıcak ilişkileri Lawrence'ı, İngiliz ve Arap kuwetleri arasındaki irtibat subaylığı görevi için biçilmiş kaftan kılıyordu. Ekim 1916'da, Arap millî faaliyetlerini rapor etmesi için çöle gönderildi. Vazifesi, İttifak Devletleri safında harbe sokulan Osmanlı Devleti hakimiyetindeki Arap ülkelerinde isyan çıkartmaktı.

'Dini gözden çıkarmaya çalıştı'

Yüzyıllardır Osmanlı hakimiyetinde sulh, sükun ve huzur içinde yaşayan Araplara, kavmiyetçiliğin dini bağlardan daha önemli olduğu propagandasını yaptı ve  'hiçbir şey yazılı değildir' söylemi ile dine balta vurmaya çalıştı.

 Arap liderleriyle görüşüp, Osmanlı Devletinden kurtulma zamanının geldiği istikametinde faaliyetlerde bulunuyordu. 

Para, altın, cephane sağladı

Mekke şerifi Hüseyin bin Ali'nin oğlu Emir Faysal komutasındaki düzensiz birliklerle birlikte Osmanlı ordusuna karşı gerilla mücadelesi verdi. Arapları, Medine'deki Osmanlı muhafız birliklerini şehirden çıkarmamaları konusunda ikna etti. Abdülaziz İbni Suud'a, İngiltere'den külliyetli miktarda para, silah, cephane, teçhizat ve levazım malzemesi sağladı. Böylece Araplar, Türk Kuwetlerinin Hicaz'a malzeme getiren Hicaz demir yoluna yaptıkları saldırılara ağırlık verebildiler. 

Osmanlı askerleri de hem şehri hem de demir yolunu savunmak ve tamir etmek zorunda kalarak oyalandılar. 

'Gelenek ve göreneklere adapte oldu'

Lawrence, Akaba ve Şam'ın işgalinde de önemli rol aldı. Asi Arapları da Yemen, Filistin, Irak cephelerinde İngilizlerin safında yer aldırttı. Araplarla geçirdiği zaman zarfında, gelenek ve yaşantılarına bayağı adapte oldu.


 Deve ile seyahat edip, sıkı bir dostluk kurduğu Prens Faysal'ın hediye ettiği yerel kıyafetleri giymeye alıştı. Arap alemini Osmanlılardan ayırıp, İngiltere'nin sömürgesi haline soktu. 

Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında İngiliz hükumetini, Arapların bağımsızlığının İngilizlerin yararına olduğuna ikna etme konusunda oldukça başarılı oldu. Lawrence, 1918'de savaş muhabiri Lowell Thomas'ın belgesel film ve fotoğraflar çekmesine yardımcı oldu. 

Savaştan sonra bu belge niteliğindeki fotoğraf ve filmlerle dünya turuna çıkan Lowell Thomas, oldukça yüksek kazançlar elde etti. Lowell Thomas'ın Lawrence'ı büyük bir kahraman gibi göstermesi, Lawrence'ın da kendi anılarında bölgede daha önceden yüzlerce İngiliz ajanı tarafından yapılmış bir çok şeyi kendine mal etmesi Lawrence'ın aslında çok da hak etmediği bir üne kavuşmasını sağladı. 

Lawrence, sonra Osmanlı Devleti yıkılınca, vazifesini tamamlamış olarak İngiltere'ye döndü. Birkaç kere adını değiştirdi.

John Hume Ross adıyla İngiliz Hava Kuwetlerine girdi. Casus olduğu anlaşılınca, uzaklaştırıldı. Thomas Edward Shaw adıyla önce tank birliklerinde, sonra da tekrar Hava Kuwetlerinde vazife aldı. "Bilgeliğin Yedi Sütunu" (Seven Pillars of Wisdom) adlı kitabından başka Çölde İsyan, Darphane adlı kitaplarını ve mektuplarını yayınladı. 

 Lawrence 26 Şubat 1935'te İngiliz ordusundan emekli oldu. Aynı sene 19 Mayıs 1935 günü Dorsetshire İngiltere'de motosiklet kazasında 46 yaşında öldü.

Araplar ve Britanyalılar aynı anda kahraman ilan etmişti

Arapların bir çoğu, Osmanlı ve Avrupalı devletlerin hakimiyetine karşı verdikleri sözde özgürlük mücadelesine katkılarından dolayı(!) onu bir halk kahramanı olarak kabul etmektedirler. Britanyalılılar da onu en büyük savaş kahramanlarından biri olarak kabul etmektedirler. 

 Lawrence bahsi geçen dönemi, 1926 tarihli "Bilgeliğin Yedi Sütunu" (Seven Pillars of Wisdom) adlı otobiyografik eserinde anlatmış ancak kitabında gerçekle hayali karıştırmaktan zevk aldığı aşikâr olmuştur.

Kitabında süslü bir anlatımla dile getirdiği iddiaların bir kısmı sonradan yalanlanmış ve aksi ispat edilmiştir. Türkler hakkında küçük düşürücü bir dil kullanmış, hatta tecavüze uğradığını iddia etmiştir. Daha sonradan bu iddia da yalanlanmış ve çürütülmüştür.



Arabistanlı Lawrence filmi

Hakkında çeşitli kişilik bozukluklarına sahip olduğu düşünülen ancak tarihte yaptığı girişim ve müdahalelerle önemli yer tutan İngiliz casus Lawrence'yi anlatan bir filmdir 'Arabistanlı Lawrence.'

David Lean filmografisinin en ünlü yapıtı olan film Arap İsyanı’nın başlamasında önemli bir rol oynayan İngiliz bilim adamı ve ordu casusu Thomas Edward Lawrence’ın Arabistan’daki görev sürecinde yaşananları konu alıyor.

 Kuzey Afrika’da genç bir teğmen olan Lawrence’ın bir teklif üzerine Arabistan’a gözlemci olarak gitmesi ve zamanla bölgede isyan çıkaran Arapları kışkırtmasıyla artık, Arabistan topraklarına İngilizlerin de eli değmiş olur. Osmanlı Devleti’ne karşı kışkırtılan Arap halkı, İngilizlerle işbirliği içerisine girerek Osmanlı Devleti’yle çatışacağı bir savaşa sürüklenir. 

 Yapım, dönemin tarihinde önemli yeri olan T.E. Lawrence’ın anılarından gazeteci Jackson Bentley’in araştırmalarıyla sinemaya aktarılmıştır. Yedi dalda Oscar ödülü kazanan film, savaşı konu alan her filmde olduğu gibi büyük tartışmalara sebep olmuştur.

kaynak: biyografi.info

haber: enpolitik.com/ Melek S. Tunç

http://enpolitik.com/haber/195258/ortadoguda-bolucu-bir-ingiliz-ajani-lawrence-kimdir.html

Sizin Yorumunuz:

*
*