Çok degerli arastirmacilar bizlere ya da ortak watsap gruplarina önemli bilgiler gönderiyorlar. Bugün Dr. Erdem Ulas’in notlarini veriyoruz:
“Gelin, bakin bakalim Hollanda nasil dünya tarim devi olmus?
Diyelim ki…
Türkiye'de lale yetistireceksiniz, ne yaparsiniz?
Arazi alip, gidip dikersiniz.
Size kimse yardimci olmaz mi?
Belki dayioglu, teyzekizi filan...
Yol gösteren birileri olmaz mi?
Yasiyorsa dede-amca filan…
Hollanda'da bu is nasil oluyor?
Yazayim;
Araziyi aldiniz. Öyle kafaniza göre “sunu dikecegim” demekle olmuyor.
Önce tarim arazinizin kayitli oldugu kooperatife gidiyorsunuz!
“Ne kooperatifi? Nerede serbest piyasa” filan deme, o seni kandirmak için söyleniyor.
“Hollanda gibi kapitalist ülkede kooperatif olur mu” diye de hiç sorma.
Neyse…
Kooperatif yetkilisi, sana “arazinizde su ürünleri yetistireceksiniz” diye bir-iki alternatif sunacak.
“Olur mu? Geçen yil hiyarin kilosu kaç liradan satildi, ben hiyar ekecegim” filan deme, dinlemezler.
Bir ürünü seç!
Ben ayrica “ek olarak sunlari da dikeyim” filan deme, izin yok.
Tek ürünü seçtin…
Yetkili, ürün maliyetlerini/giderlerini hesapliyor. Istiyor ki, hasat sonunda basina ne gelecegini bil!
Tahmini bilançoyu aldin. Bu arada, paran yeterli degilse borç veriyorlar.
Dur nereye gidiyorsun?
Gitme!..
Yetkili, seni kooperatifin tarim mühendisine yönlendirecek!
Bir gün sonra…
Mühendis ve kooperatifin teknik elemanlariyla arazini teftise gidiyorsun. Mühendis, yetistirecegin ürün hakkinda ne kadar bilgi sahibi oldugunu ölçüyor. Yeterli degilsen sana yardimci oluyor.
Bu arada, ürünle makine parkindaki araçlarini bildirmek zorundasin. Eksik aracin varsa tamamliyorlar.
Bitmedi…
Kofti degil!
Sonunda…
Ekim için program yapiliyor. Çalisma basliyor.
Yine tek basina degilsin.
Öncelikle kullanacagin ilaçlar, gübreler, sular ve yapacagin kesim ve kontroller kooperatif yetkilileri tarafindan sana bildiriliyor.
Tüm kurallara uydun…
Geldi hasat zamani…
“Tek basimayim” diye düsünme!..
Kooperatif, hasat zamani personel destegi veriyor.
Ürünü topladin kooperatifin öncülügünde kiralik depoya kaldiriyorsun.
Bekleyeceksin!.. Godot'u degil, eksperleri! Taban fiyati, o belirleyecek. Yine “serbest piyasa” lafina baslama!
Korkma! Türkiye'de oldugu gibi seni küresel sirketlerin inisiyatifine birakmiyorlar. Bunlar yeminli eksper! Yemini kofti degil.
Ne üretici olarak senden, ne de alicilardan etkileniyor. Taban fiyat belirlendikten sonra ürün, kooperatif tarafindan açik arttirmayla satiliyor. Tabii senin onayin sart. Satis belgesine imzani atiyorsun.
En sonunda…
Kooperatif, hizmet faturalari düsüldükten sonra parani ödüyor.
Ilk yili geçirdin…
Simdi hedefin “A sinifi” ya da “Yesil” üretici sertifikasini almak olacak.
Bunun için kaliteli ürün yetistirmen sart. Sertifikayi aldigin anda devlet desteklerine hak kazaniyorsun!
Hollanda'yi görünce “bu kooperatif anlayisi bizde niye yok” deme!
Avrupa'da modern kooperatifçiligin kurucusu bilinen Ingiliz Michael Sandown, 19'uncu yüzyilin basinda Kayseri, Sivas, Nigde, Nevsehir ve Kirsehir'de incelemeler yapip esnaf dayanisma teskilati “Ahilik”ten etkilendi. Gidip ülkesine kooperatif kurdu!
Bizde ne oldu; 1838 Ingiliz Ticaret Anlasmasi'yla Ahilik'i öldürttüler.
Yetmedi!..
Ilk tarim kredi kooperatifi sayilan “Memleket Sandiklari” kurucusu Mithat Pasa'yi bogdurttular.
Cumhuriyet dönemi Köy Enstitüleri ve milli tarim politikasi ile dis borçlari ödedigimiz Rusya ile portakal-çelik barter yaptigimiz süreçten Finlandiya, Danimarka kopya yaparak ülkede bölgesel kontrollü tarima geçtiler.
Son 200 yillik tarihimizde ‘sinusoidal’ tarim egrimiz var, dünyada kendi kendini besleyen 7 ülkeden birisi iken 2000’ler sonrasi neler oldu da tarimda sürekli bir dibe giden trend olustu!?.
Çözümleri Devletimizde var, “Köye Dönüs” kitabimda var; köseyi dönüs zihniyetinden siyrilip Köye Dönüs anlayisina ve aydinliga çikmak için karanligin en zifiri noktasina gidiyoruz.
Henüz yolun ortasinda dahi degiliz bilginiz olsun.
Not: Anayasa’nin 56. maddesine göre; “Herkes saglikli ve dengeli bir çevrede yasama hakkina sahiptir. Çevreyi gelistirmek, çevre sagligini korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaslarin ödevidir.”
