Bireysel Ses Sağlığı ve Verimliliği Geliştirme Programı

T.C. KÜLTÜR VE TURIZM BAKANLIĞI’NA

16.12.2025/ANKARA

(Sn. Mehmet Nuri ERSOY Sn. Dr. Batuhan MUMCU Sn. Ömer BELVİRANLI)

GÜZEL SANATLARGENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRK MÜZIĞI (TSM/THM) KOROLARINDA/TOPLULUKLARINDA UYGULANMASI IÇIN HAZIRLANAN

“TÜRK MÜZİĞİKOROLARINDA BİREYSEL SES VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMA VE SES SAĞLIĞINI KORUMA PROJESİ”

Dr.Göktan AY

İTÜ Türk Musıkisi DevletKonservatuarı E. Öğr.Üyesi

1. PROJENİN ADI

Türk Müziği (THM-TSM) ve Koroları/Toplulukları İçin Bireysel Ses Sağlığı ve Verimliliği Geliştirme Programı

1. PROJENİN AMACI

Bu projenin amacı, Türk Müziği (THM-TSM) ve Koroları/Toplulukları’nda görev yapan koristlerin ses sağlığını korumak, diyafram kapasitesini artırmak, teknik yorgunluk seviyesini azaltmak ve Solist-Bireysel performans verimliliğini artırmaktır. Proje, her iki müzik disiplininin farklı teknik yapıları dikkate alınarak oluşturulmuş bilimsel ve uygulanabilir bir model sunar.

1. PROJENİN GEREKÇESİ

Korolarda repertuarın çoğunlukla sabit karar seslerinden icra edilmesi, koristlerin doğal ezgi veya sesin genel aralığında uyumsuzluk yaratarak ses yorgunluğuna nedenolur. Bu durum hem THM/TSM icralarında:

1. Ses teli yorgunluğu
2. Entonasyon problemleri
3. Rezonans ve tını kaybı
4. Gırtlak sıkışması
5. Solist performansında düşüş - Uzun vadede kalıcı hasar riskleri oluşturur.
6. PROJENİN KAPSAMI

Bu proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü bünyesindeki tüm THMTSM Korolarını/Topluluklarını kapsamaktadır.

1. PROGRAM MODELİ – UYGULANABİLİR SİSTEM

Bu model 6 ana başlık altındayapılandırılmıştır:

1. Karar sesi çeşitlendirme sistemi

1. THM/TSM teknik, yöresel vb. farklılıklarına uygun egzersiz altyapısı
2. Bireysel ses dosyasıve takip sistemi
3. Uzman değerlendirme ve vokaltarama modeli
4. Solist yük yönetimi
5. Organizasyonel ve mekânsal iyileştirmeler
6. KARAR SESİ ÇEŞİTLİLİĞİ VE PROVA PLANLAMASI
   1. Repertuvarın farklı karar seslerinde düzenlenmesi.
   2. Zorlayıcı eserlerde dönüşümlü söyleme sistemi.
   3. 45 dakika prova + 10 dakika ara modeli.
      • Solist–renkli ses gruplarının planlı dinlendirilmesi.
      • Tonlama optimizasyonu analizlerinin yapılması
7. BİLİMSEL SES EGZERSİZ PROGRAMI
   • **1. Ortak Egzersizler (THM + TSM):**
   • Straw Phonation: “Pipetle ses çıkarma, bir pipeti dudaklarınıza tutarak ses çıkardığınız bir ses ısınma egzersizidir. Pipetle ses çıkarma nasıl yardımcı olur? Tıpkı sporcuların performans öncesinde kaslarını ısıtmaları gerektiği gibi, ses kullananların da daha az çaba ve daha az yaralanma riskiyle daha kaliteli bir ses üretmek için seslerini ısıtmaları gerekir.”
   • Lip Trill: “Dudak titremesi, genellikle bir gam veya melodi söylerken dudaklarınızdan hava üfleyerek dudaklarınızın titreşmesine veya birlikte "titremesine" neden olduğunuz bir vokal egzersizidir.”
   • M-N-NG Rezonans: “Akustik rezonansa bir örnek,aynı perdede bir müzik notası söylendiğinde veya çalındığında, belirli bir perdedeki bir keman veya piyano telinde oluşan titreşimdir . NG sesini "Sing" gibi çıkarmak ve NG'yi uzatmak, belirli bir rezonans hissi verir.

Rezonans, dengeli şarkı söylemenin bir yan ürünüdür.

•  
• **2. THM’yeÖzgü Teknikler:**

-Açık Ağız-Diyafram: “Şarkı söylemede geçerliolan nefes, diyafram nefesidir. Diyafram nefesinde, hava ciğer uçlarına kadar inerek, diyaframla güç birliğine ulaşır, böylece dolaylı bir yoldan ses organı da bu güç birliğinden yararlanarak rahatlar. uyum egzersizleri

-Yöresel Vibrasyon: “Vibrato bir ses titretme tekniğidir. Vibrato ile eş anlamlı olan bu İtalyanca kelimenin Türkçe karşılığı ‘Titreşim’ dir.”

• Nefes Yönetimi: “Nefes süresini daha bilinçli bir şekilde ayarlamayı sağlarken; bedenin ve zihnin aynı anda hizalanarak daha dengeli bir icra zeminine hazırlık yapmaya yardımcı olur.”
• Legato–Staccato karmaegzersizleri:

Legato: “Ardışık notaları, aralarında hiçbir kopukluk olmaksızın bağlı çalmaya/söylemeye denir. Legato, bir müzik cümlesini icra biçimidir.”

Staccato: “(Kesik kesik). Bir müzikal artikülasyon şeklidir. Modern gösterimde, bir notanın süresini kısaltma anlamında kullanılır.”

• Artikülasyon: “Konuşmada veya icrada sesin doğru yerdenve doğru biçimde çıkarılmasıdır. Artikülasyon bozukluğu; konuşmada/icrada sesleri doğru şekilde üretememe olarak tanımlanır ve genellikle seslerin küçük bir kısmındaki hatalarla karakterize edilir ve konuşma anlaşılırlığında hafif ila orta düzeyde eksikliklere yol açar.”
• **3. TSM’ye Özgü Teknikler:**

Nazal Rezonans Dengeleme: “Nazalkonuşmanın/icranın en belirgin göstergelerinden biri, sesin sürekli olarak burundan geliyormuş gibi duyulmasıdır. Nazal rezonans, sadece 'sesi' ileriye/buruna/kafaya atmak değildir, sesin burun boşluğunuza girip etrafa sıçramasıdır.

Rezonans: “Sesin, kaynağından (insan/çalgı) çıktıktan sonra çevrenin akustik özellikleriyle de şekillenerek nitelik kazanmasıdır.

Klasik Tavra Uygun Portamento Geçişler: “Portamento, müzikte bir notadan diğerine geçerken aradaki bütün frekansların taranacağını belirten terimdir. Ancak yaylı çalgılar, trombon ve perdesiz gitar gibi aletlerle ve insan sesiyle yapılabilecek tekniğe verilen isimdir.”

Makamsal Seyir Stabilizasyon Egzersizleri:

Stabilizasyon: “Bel stabilizasyon egzersizleri, karın güçlendirme ve bel adele güçlendirmeleri ile omurganın dengesinin restore edilmesini amaçlar.” Ses sağlığı için önemlidir.

**4. DiyaframGüçlendirme:**

-4-4-8 nefes sistemi: “Ağzınızı kapatın ve içinizden dörde kadar sayın, normal olarak çok hızlı davranmadan sakin bir şekilde burnunuzdan nefes alın. Aldığınız nefesi vermeden yediye kadar sayarak içinizde tutun. Sonra aldığınız nefesi sekize kadar sayarak ve ağzınızdan ses çıkararak vermelisiniz.”

Mum üfleme kontrol çalışması: “Nefes alıp vermeye veya sesli ataklara odaklanmak. Vücuttanuzakta uzatılan parmak ucuna nefesin odaklanarak art arda sekiz mumu hızlıca üfleme egzersizidir...

Frikatif Z Egzersizleri: “Konuşma artikülasyonunun büyük bir kısmı ağız boşluğunda gerçekleşir ve buradaki yapıların herhangi bir değişikliği veya onarımı, değişikliğin yeri ve büyüklüğüyle orantılı olarak konuşmayı olumlu/olumsuz etkiler. Ağız boşluğunun boyut ve şeklindeki değişiklik, “ünlü sesleri” üretir. “Ünsüz sesler” ise, konuşma mekanizmasıyla bağlantılı çeşitli “kas-iskelet valflerindeki değişikliklerle” üretilir.

1. BİREYSEL SES DOSYASI VE TAKİP SİSTEMİ

Her korist için yıllık ses dosyası Aylık solist performans analizi

Haftalık hafifletilmiş çalışma öncesi ses çalışma günü/saati Ses hijyeni, bakımı, sağlığı eğitimleri

Provalar öncesi zorlayıcı ses kullanımının azaltılması.

1. DÜZENLİ UZMANDESTEĞİ

Yılda iki kez vokolog/ses terapisti taraması:

Vokoloji: (Ses Bilimi) Meslekibir disiplin olarak“müzik alanında” dar birodak noktasına sahiptir. Vokal, insan sesininbir müzik parçasında ezgi veya harmoni üretmek için kullanılması anlamına gelir.

Ses Terapisti: “Herhangi bir yaşta, özellikle düzenli ses eğitimiveya konuşma terapisi ile ses inceltilebilir. Bu doğal bir süreçtir, ses tellerine zarar vermez. Sesin rezonans noktası, tonlaması, nefes kontrolü gibi faktörler üzerinde çalışılarak daha tiz ve nazik bir ses elde edilir. “

Repertuvar seçimlerinde teknik değerlendirme

1. Tessitura risk analizi ve uygun tonlamaraporu

1. SOLİSTLER İÇİN PERFORMANS YÜK DENGESİ
   1. Haftalık solist yük çizelgesi
   2. Zorlayıcı eserlerde yarım–bir ton düzenleme
   3. Recovery (toparlanma) programı
   4. Yoğun konser dönemlerinde solist rotasyonu
2. ORGANİZASYONEL İYİLEŞTİRMELER
   1. Prova salonu akustik ve nem standartları
   2. Koro şefleri için yıllık ses sağlığı eğitimi
   3. Yıllık ses sağlığı raporu hazırlama
   4. Yoğun konser dönemlerinde prova süresi azaltılması
3. BEKLENEN SONUÇLAR
   • Vokal yorgunlukta %60 azalma
   • Solist performanslarında tını, hacim ve dayanıklılık artışı

1. Koro genel rezonansve entonasyon uyumundabelirgin gelişme
2. Uzun vadede sürdürülebilir ses sağlığı kültürü oluşması
3. ZAMANLAMA VE UYGULAMATAKVİMİ
4. Ay: Eğitim, repertuar analizleri
5. –3. Ay: Egzersiz uygulamaları
6. –6. Ay: Bireysel dosya oluşturma, uzman taramaları

6. Ay: Ara değerlendirme raporu

12. Ay: Yıllık genel rapor

1. SONUÇ

Bu proje; Türk Müziği (THM -TSM) Korolarında/Topluluklarında ses sağlığının korunmasını, teknik kapasitenin artırılmasını ve hem solist hem koro icrasında en yüksek verimliliğin sağlanmasını hedefleyen kapsamlı ve uygulanabilir bir modeldir.